Bijzonder onderzoek bewindvoeringen vredegerecht Zaventem: Hoge Raad voor de Justitie stelt zeven disfuncties vast en formuleert zes aanbevelingen

De Hoge Raad voor de Justitie, dat onder meer externe controle uitoefent op de werking van de rechterlijke orde via audits en bijzondere onderzoeken, voerde een bijzonder onderzoek naar “De werking van de bewindvoeringen in het vredegerecht te Zaventem”. Het bijzonder onderzoek stelt zeven disfuncties vast en formuleert zes aanbevelingen. Het verslag van het bijzonder onderzoek is integraal gepubliceerd op de website van de Hoge Raad voor de Justitie en is overgemaakt aan de minister van Justitie, het Parlement en de korpschefs van de hoven en van het openbaar ministerie.

De Verenigde Advies- en Onderzoekscommissie van de Hoge Raad voor de Justitie, bevoegd voor klachtenbehandeling, audits en bijzondere onderzoeken, startte een audit, later omgevormd tot een bijzonder onderzoek naar de wijze waarop de controle gebeurt over de bewindvoeringen in het vredegerecht te Zaventem. Het bijzonder onderzoek volgde op een aantal klachten van burgers en een mail van de korpschef van het betrokken vredegerecht.

“Klachten van burgers zijn een effectieve manier om tekortkomingen op te sporen en aan te pakken, dat bewijst dit bijzonder onderzoek dat er kwam als gevolg van een aantal klachten van burgers. Dit toont ook aan dat de klachtenbehandeling door de Hoge Raad een belangrijk instrument is.” – Daniel Van den Bossche, magistraat en voorzitter van de Verenigde Advies- en Onderzoekscommissie van de Hoge Raad voor de Justitie.

De Hoge Raad voor de Justitie stelde tijdens zijn bijzonder onderzoek, dat was opgebouwd rond vijf onderzoeksvragen, in totaal 48 praktijken vast die niet in overeenstemming zijn met de geldende regelgeving inzake bewindvoering en/of met de aanbevelingen die hij formuleerde in zijn audit van 2019 en het opvolgingsverslag van 2022. Het verslag van het bijzonder onderzoek verwoordt dit als volgt.

“Dit bijzonder onderzoek toont aan dat het vredegerecht te Zaventem structureel en op meerdere niveaus niet voldoet aan de kwaliteitsnormen die door de Hoge Raad voor de Justitie worden vooropgesteld voor de controle op bewindvoeringen. De vastgestelde tekortkomingen zijn niet occasioneel of geïsoleerd, maar vormen een samenhangend patroon van disfuncties in de selectie en aanwijzing van bewindvoerders, de administratieve opvolging, de financiële controle, de toekenning van vergoedingen en de aanpak van belangenvermenging en fraude.” – bron: Bijzonder onderzoek “De bewindvoeringen in het vredegerecht te Zaventem”, pagina 1.

De Hoge Raad voor de Justitie stelde tijdens het bijzonder onderzoek onder meer vast dat er geen formeel selectie- of aanwijzingsbeleid bestaat voor professionele bewindvoerders. Opvallend daarbij is dat één specifieke bewindvoerder vaak dossiers met een groot vermogen toegewezen kreeg. Deze bewindvoerder ontving bovendien uitzonderlijk hoge vergoedingen, diende verslagen vaak te laat in, verrekende provisies niet en liet geregeld na de vereiste bewijsstukken voor te leggen. De vrederechter keurde deze staten van kosten en ereloon consistent goed. Daarnaast verplichtte de vrederechter familiale bewindvoerders om te werken met een informaticasysteem dat wettelijk niet verplicht is, terwijl hij er zelf geen gebruik van maakt. In de praktijk liet hij dossiers afdrukken en gaf hij instructies door via post-its. ​ De financiële controle gebeurt zonder aantoonbare systematiek en uitsluitend door de vrederechter zelf. De aanstelling van technisch adviseurs verloopt niet conform de wettelijke vereisten: er zijn geen beschikkingen, geen uniforme opdrachten, geen geharmoniseerde tarieven en geen garantie op adequate controle. Hierdoor blijven belangrijke risico’s en mogelijke wanpraktijken vaak onopgemerkt. ​

De Hoge Raad voor de Justitie stelde vast dat verschillende problemen hadden kunnen worden vermeden indien de aanbevelingen uit 2019 tijdig waren opgenomen en toegepast door zowel het vredegerecht als de korpschef.

“Het is hoe dan ook bijzonder betreurenswaardig dat in het vredegerecht te Zaventem de noden van kwetsbare personen niet altijd bepalend waren bij de aanpak van de bewindvoeringen. De pijnpunten die het bijzonder onderzoek blootlegt, mogen we als Hoge ​
​Raad en als samenleving dan ook niet aanvaarden. Het is schrijnend te moeten vaststellen dat op een weinig empathische manier wordt omgegaan met de familiale bewindvoerders, te meer omdat Steunpunt Bewindvoering ondertussen vier jaar bestaat. ​ Het Steunpunt Bewindvoering is op vrijwillige basis ontstaan en uitgebouwd door de vredegerechten, de advocatuur en de zorg- en welzijnssector. Ook al is er altijd ruimte voor verbetering, op de ene plaats staat men verder dan de andere, de resultaten van dit bijzonder onderzoek staan in
​​ schril contract met alle inspanningen die dagelijks overal te lande gebeuren en de algemene kwaliteitsverbetering die we met de Hoge Raad voor de Justitie sedert 2022 vaststelden.” – Daniel Van den Bossche, magistraat en voorzitter van de Verenigde Advies- en Onderzoekscommissie van de Hoge Raad voor de Justitie.

De regelgeving voor bewindvoering onderging de afgelopen vijftien jaar belangrijke wijzigingen, in 2013 en 2018, en ook de Hoge Raad formuleerde naar aanleiding van een audit in 2019 een reeks aanbevelingen. ​ In 2022 volgde een opvolging van deze audit. De Hoge Raad betreurt dan ook als eerste aanbeveling in dit bijzonder onderzoek te moeten formuleren dat zowel het vredegerecht als de korpschef de aanbevelingen van de audit van 2019 moeten uitvoeren. ​ ​

Op basis van het bijzonder onderzoek en verzamelde dossierstukken, heeft de Hoge Raad voor de Justitie ook een aangifte gedaan bij de Procureur-Generaal van Brussel en de bevoegde korpschefs die op vlak van straf- en tuchtrecht een bredere en uitgebreidere onderzoeksbevoegdheid hebben dan de Hoge Raad zelf.

“Momenteel kan de Hoge Raad voor de Justitie geen bijkomende stappen zetten. Wat wij in kaart konden brengen, hebben we opgevraagd, geanalyseerd en gerapporteerd. Onze rol is uitgespeeld, het is nu aan de Procureur-Generaal en andere bevoegde korpschefs om kennis te nemen van de aangiften en om desgevallend een strafonderzoek en tuchtprocedure op te starten. Vanzelfsprekend zal de Hoge Raad voor de Justitie zijn volledige medewerking verlenen aan alle mogelijke onderzoeken. Het rapport werd overgemaakt de Minister van Justitie, aan de Kamer van Volksvertegenwoordigers, aan de Senaat, alsook aan de korpschefs van de hoven en van het openbaar ministerie bij deze hoven.” – Daniel Van den Bossche, magistraat en voorzitter van de Verenigde Advies- en Onderzoekscommissie van de Hoge Raad voor de Justitie.

Om het verdere onderzoek dat nu mogelijk volgt alle mogelijkheden te geven en om procedurefouten te vermijden, acht de Hoge Raad voor de Justitie het noodzakelijk om geen dossierstukken of details vrij te geven over de aangifte. Wel heeft de Hoge Raad, vanuit de intentie om zo transparant mogelijk te communiceren, het geanonimiseerde verslag van zijn bijzonder onderzoek integraal gepubliceerd op zijn website.

Link naar audit en aanbevelingen 2019

Link naar opvolgverslag en aanbevelingen 2022

Download hieronder het verslag van het Bijzonder onderzoek "De werking van de bewindvoeringen in het vredegerecht te Zaventem"

Over de Hoge Raad voor de Justitie

De Hoge Raad voor de Justitie helpt de Belgische justitie beter te functioneren, door een beslissende rol te spelen in de selectie en benoeming van magistraten, door externe controle via audits, bijzondere onderzoeken en klachtenbehandeling en door adviezen uit te brengen.

De Hoge Raad voor de Justitie staat buiten het parlement, buiten de regering én buiten de rechterlijke orde.

E-mailadres voor journalisten: pers@hrj.be