Het Comité P pleit voor structurele hervorming klachtenprocedure

Het Vast Comité van Toezicht op de politiediensten, kort het Comité P, breekt een lans voor een wettelijk verankerde klachtenprocedure en een gemeenschappelijk platform om alle klachten uniform te registreren. Zo’n wettelijk verankerde klachtenprocedure en een systeem dat alle klachten op dezelfde manier registreert bestaat vandaag niet. Uit een analyse van 25 jaar klachtenmonitoring blijkt dat het huidige gefragmenteerde systeem voor de registratie, behandeling en opvolging van klachten tekortschiet. “We moeten alle klachten op dezelfde, uniforme, transparante en kwalitatieve manier behandelen, ongeacht of ze bij korpschefs, diensten intern toezicht, de Algemene Inspectie (AIG) of het Comité P binnenkomen”, zegt Kathleen Stinckens, voorzitter van het Comité P.

​Sinds zijn oprichting in 1991 heeft het Comité P als opdracht het functioneren van de politiediensten te monitoren en structurele disfuncties bloot te leggen. Het Comité P is geen klachtenbureau: het is niet de bedoeling dat het Comité P alle klachten tegen politiediensten zelf onderzoekt, wel dat het toezicht houdt. Zijn rol bestaat erin om via klachtenanalyse risico’s in processen en organisaties te identificeren en aanbevelingen te formuleren voor de wetgevende macht. Om zijn rol van extern controleorgaan en observatorium ten volle te kunnen vervullen, moet het Comité P altijd op de hoogte gehouden worden, ongeacht of de klacht rechtstreeks bij de AIG, de korpschef, de dienst intern toezicht of bij het Comité P zelf binnenkwam.

Daar knelt het schoentje. Zo blijkt uit een recente bevraging van het Comité P waaraan alle politiediensten deelnamen, dat jaarlijks meer dan 5.000 klachten rechtstreeks bij de politie worden ingediend. Hoewel dat cijfer met voorzichtigheid moet worden geïnterpreteerd omwille van mogelijke telverschillen en verschillen in registratie, biedt het wel zicht op de grootteorde van het probleem.

“Het Comité P beschikt vandaag niet over bruikbare en gestandaardiseerde informatie over meer dan 5.000 klachten per jaar die rechtstreeks bij politiediensten worden ingediend, noch over de manier waarop de klachten worden behandeld. Het grootste knelpunt is het informaticasysteem KLFP. Dat systeem biedt geen betrouwbaar of volledig overzicht van klachten, onderzoeksresultaten of de manier waarop aan klachten gevolg wordt gegeven. Het wordt slechts door een minderheid van de politiediensten gebruikt, het gebruik is niet wettelijk verplicht en ingevoerde gegevens kunnen al geruime tijd niet meer automatisch worden geïmporteerd in de databank van het Comité P.” – Kathleen Stinckens, voorzitter Comité P

Zowel de AIG als het Comité P zijn het erover eens: KLFP is verouderd, onbruikbaar en moet worden vervangen. Sinds 2019 worden bepaalde gegevens uit noodzaak niet langer via KLFP aangeleverd, maar via het e-mailadres van de klachtensectie van het Comité P, wegens de complexiteit van het gegevensbeheer. Maar dat leidt tot bijkomende werklast en fragmentatie van informatie.

“De unieke informatiepositie van het Comité P als observatorium en extern controleorgaan staat onder druk. We hebben geen goed zicht op het geheel. We kunnen niet meer nagaan of de politiediensten hun interne toezichtstaken, waaronder klachtenbehandeling, correct uitvoeren. Bovenop het verouderd informaticasysteem, blijkt uit onze analyse dat doorheen de jaren de wettelijke informatieplicht moeilijk afdwingbaar en is soms zelfs een lege doos. Zo wordt het Comité P niet systematisch op de hoogte gebracht van de conclusies van interne onderzoeken bij afsluiting van dossiers.” – Kathleen Stinckens, voorzitter het Comité P

Uit steekproeven van toezichtsonderzoeken concludeert het Comité P ook dat bij de politiediensten zelf de opvolging en analyse van klachten vaak onvoldoende is uitgebouwd, vooral in de kleinere zones waar de taken rond intern toezicht geen voltijdse functie uitmaken. In veel gevallen blijft het beleid dan noodgedwongen reactief en beperkt tot individuele dossiers, zonder systematisch lessen te trekken voor organisatie, werking of risicobeheersing.

“De diversiteit aan praktijken is groot, de transparantie is beperkt en uniformiteit ontbreekt. Nochtans zijn de politiediensten zelf vragende partij voor meer standaardisatie en uitwisseling van goede praktijken en procedures. Centralisatie en standaardisatie van klachten met het Comité P als coördinator en extern controleorgaan wordt alom gezien als de oplossing om structureel de vinger aan de pols te houden en efficiënt disfuncties bloot te leggen en weg te werken.” – Kathleen Stinckens, voorzitter Comité P

Het Comité P ziet heil in het scherpstellen en wettelijk verankeren van de klachtenprocedure en de invoering van een uniek platform waarop alle klachten – waar ze ook worden ingediend – geregistreerd worden op een uniforme manier. Klagers kunnen in het toekomstmodel van het Comité P nog steeds, zoals vandaag het geval is, aan het Comité P een tweede lezing van hun dossier vragen. Het Comité P zal ook, eveneens in lijn met vandaag, specifieke klachten zelf onderzoeken en behandelen.

“De rol van het Comité P is doorheen de jaren in de praktijk ambigu geworden: enerzijds wordt het betrokken bij de rechtstreekse behandeling van klachten, anderzijds moet het als observatorium het globale functioneren van de politiediensten monitoren. De verantwoordelijkheid voor de opvolging van klachten kan duidelijker bij de dienst intern toezicht van de politiedienst worden gelegd, met in tweede lijn bij de AIG, voor onder meer opvolging en onderzoek. Pas in derde lijn komt dan het Comité P, als observatorium en extern controleorgaan enerzijds en anderzijds duidelijk omschreven klachten en onderzoeken die het Comité P niet doorgeeft maar zelf uitvoert.” – Kathleen Stinckens, voorzitter Comité P.

Bijlage: Syntheseverslag – 25 jaar monitoring van de behandeling van klachten tegen de politie: activiteiten, vaststellingen en uitdagingen.

Contact voor journalisten:

Isabelle Lamot

0470/71.14.46

info@comitep.be